27 Mayıs 2014 Salı

Safran Rengi Bir Polisiye - Karşınızda Hintli Dedektif Vish Puri



EN ÖZEL DEDEKTİFLER ŞİRKETİ
ViSH PURİ, YÖNETİCİ MÜDÜR, BİR ULUSLARARASI, ALTI ULUSAL ÖDÜL SAHİBİ
"GİZLİLİK PAROLAMIZDIR" 


Hindistan'ın Delhi şehrinde yaşayan ve müşkül işleri olan  insanlar şanslılar çünkü  1987'den beri özel dedektif olarak  hizmet veren dedektif Vish Puri var. Karısından ve doktorundan gizli yediği  "pakora" ları,  havacı gözlükleri, kıvrılmış bıyığı, tüvit Sandown şapkası, geyik figürlü gümüş kol düğmeleri ve pohpohlanmaya alışık egosuyla özel dedektif Vish Puri Delhililerin polisiye meselelerini çözmekle meşgul.





İyi bir ekibi var Puri'nin. Hepsine ayırt edici isimler takmış.
 Hırsızlığııyla ünlü bir klandan alıp yetiştirdiği, kasa ve araba kilitlerini açmakta mahir Florasan (derin uyuduğu ve geç ayıldığı için),  elektronik ve bilgisayar dahisi eski istihbaratçı Sifon  (köyünde tuvalette sifon bulunan tek kişi olduğu için), şoförü El Freni, ofiste çalışan Kapı Tamponu, çapkın eşleri tuzağa düşürmekle görevli Yüz Kremi.


The Case of the Missing Servant
Kayıp Hizmetçi Vakası-The Case of the Missing Servant


 Bürosunda ilham aldığı ve hayran olduğu İsa'dan üç yüzyıl önce yaşamış, casusların ve istihbaratçıların piri, devlet adamı ve filozof Chanakya'nın tablosu asılı. Büyük Maurya İmparatorluğunun kurucusu, casusluk ve gizli ajanlık sisteminin fikir babası ve uygulayıcısı Chanakya varken Sherlock Holmes'e benzetilmekten hiç hoşlanmaz dedektifimiz! 

Evet  dedektifimizin tüm referansları yerlidir.

Chanakya
Vish Puri'nin gurusu Chanakya



Dedektif  Vish Puri bu aralar çok meşgul. "Hep şu materyalist Amerikalılar" yüzünden diyor kendi kendine. Kadın erkek ilişkisini bencilce bir beraberliten ibaret gördüklerini ve yeni Hint gençliğinin onlara özendiğini düşünüyor.

İşin aslı Hintli aileler için evlilik bir kızla bir erkeğin bir araya gelmesinin çok ötesinde anlamlar taşır. 16 milyonluk bu koca şehirde kastlar, toplumsal statü, eğitim bakımından uygun damat ve gelin bulunsa bile bunların doğruluğunu araştırmak için özel dedektife ihtiyaç duyan pek çok aile vardır.


 Günümüzde Hindistan'da evlilikleri ayarlayan eş dost, akraba ilişkileri yerini gazete ilanlarına bırakmış durumda.

Örneğin bir gazete ilanından alıntı:

GÜNEY DELHİ'DE AGRAWAL, YÜKSEK STATÜLÜ BİR AİLE GÖSTERİŞTEN UZAK, İNCE, HOŞ BİR DOĞASI OLAN VEJETERYAN, KÜLTÜRLÜ KIZLARI İÇİN EŞ ARIYOR...
ABD'DEN MBA. AMA PROFESYONEL KARİYER YAPMAYI DÜŞÜNMÜYOR...



Abd'den Mba? Belirsiz.

Neşeli? Muhtemelen.

 Gözterişten uzak? Tartışılır.

Bu tür ilanları takip eden damat adayının ailesi cevap yazıyor ve aileleri araştırmak Vish Puri ve ekibine düşüyor. Bakalım damat adayı Cambridge'de gerçekten okumuş mu, ya da Londra'da sahip olduğunu iddia ettiği  restaurant zinciri bir köşebaşı kebapçısı mı, ya da sadık nişanlı görünümünün ardında iflah olmaz bir çapkın mı? Düzenbaz mı, yalancı mı, sahtekar mı?



Dedektifimiz kah Defence Colony'de yaşayan seçkin ailelerin çapkın oğullarının peşine yüz kremini takar, kah damadın evine  bir kriket oyuncusu görünümünde girip dinleme cihazları yerleştirir, kah dünya para vererek üye olduğu prestijli kulüplerden veri toplar.

Kitabın yazarı Tarquin Hall çok sınıflı, hiyerarşik Hint toplumunu polisiye edebiyat  üzerinden mükemmel şekilde aktarıyor. Uzun yıllar Güney Asya'da gazetecilik yapan Tarquin Hall Hindistan üzerine yaptığı gözlemleri edebiyat alanında konuşturmuş.

 Bilegeldiğimiz Hindistan karmaşasının üzerine hayatı daha da zorlaştıran gelenekler, 
son yıllarda inanılmaz boyutta  gelişen ve kirli politik ilişkilerle dallanıp budaklanan  inşaat dalgasının yarattığı sınıfsal eşitsizlikler, boğaz tokluğuna da olsa iş bulmak için kentlere akın eden köylüler, pıtrak gibi çoğalan iş ve alışveriş  merkezleri, çağrı merkezleri, parlak şeylere tapınan kariyer delisi yeni yuppieler.

Üstelik hiyerarşik yapı tüm hızıyla başka yöntemler ve araçlar yoluyla devam etmektedir.
Konu Hindistan olunca en üstte BMV'nin en altta bisikletin olduğu bir araç kast sistemi olmasına şaşırmıyoruz. Tabii ki BMV'yi geçmeye kimse cesaret edemez!

Referanslarını sağlam tarihi köklerinden alan, züppelikten nefret eden Dedektif Vish Puri'nin mücadele ettiği yaşam biçimi ile işte size yeni Hindistan!



Tarquin Hall
Yazar Tarquin Hall


Britanyalı yazar Tarquin Hall kendine özgü Hintli dedektif Vish Puri gibi şahane bir karakter yaratarak edebiyat dünyasında prestijli bir konumu hak ediyor. Bu konumu gazetecilik birikiminden gelen donelerle de perçinliyor. Hindistan'ın  kişisel yakınlıklar ve daha başka enstrümanlarla lastik gibi uzayan adaletsiz hukuk sistemini, acımasız kast meselesini, Hintli ailelerinin yeni evlilik anlayışını eskisiyle uyumlandırma becerilerini, ülkenin zengin yeme içme kültürlerini, dini anlayışlarını, havacı gözlükleri takan ve terliklerinde adının baş harfleri işli bir dedektif karakterin maceraları yoluyla anlatma işini mükemmel şekilde başarmış.

Şahsen serinin diğer kitaplarını okumak için can atıyorum.
Ve Tarquin Hall büyük biraderi sayılabilecek Alexander McCall Smith'in 
Afrikalı Miss Marple
 yüzünü kara çıkarmıyor diye bitiriyorum.

Tarquin Hall, biz polisiye ve iyi edebiyat severler, sana şapka çıkarıyoruz bayım!

Ve şimdi Rehber'in  özel Hindistan turu başlasın!

Dedektifimiz Vish Puri Tuğgeneral Kapoor ile Yeni Delhi'deki Lodhi Bahçeleri'nde buluşur.






 Yeni Delhi Lodi Bahçeleri
Yeni Delhi Lodi Bahçeleri






Dedektifimiz Vish Puri'nin kitapta yediği Hint yemekleri


limonlu pakora
Nohuttan yapılan kimyonlu, limonlu pakora





Rajma Chawal

Dedektifin sevgili eşi Rumpi Rajma Chawal pişirir



Kasliwal'lerin mutfağından seçmeler



Roti
Roti
 



Moong Daal
Mercimek, maş fasulyesi, zerdeçal, pirinç ve sarmısak ile yapılan Moong Daal


Paneer- Peynirli Bezelye



Kati Rol
Dedektifin karısından gizli yediği Kati Rol'ler


Hintli kadınlar evlenirken taktıkları mangalsutre kolyelerini ölene dek çıkartmıyorlar.




Diyelim ki Bayan Kasliwal'in taktığı Mangalsutra  kolye




Kitaptaki ajanımız Yüz Kremi'nin "Khukuri" bıçağı


KİM OYNASIN?
Bu bölümü dedektifimiz kendisi hazırladı! 
"Kayıp Hizmetçi Vakası" nın son bölümünde hayatının film olmasını arzu eden Vish Puri oyuncuları da seçiyor.


Dedektifimiz kendisini ünlü Anupam Kher oynasın istiyor




 Rekha
Vishi sevgili eşi Rumpi'yi oynaması için ünlü Hint'li aktris Rekha'yı uygun görmüş



Konu Hindistan ise şaşırmayız!

Dedektifimizin kızları ve eşi ile kutladığı Diwali -Işık Festivali. Evlerin santim santim temizlendiği, limon ve sirkenin su gibi kullanıldığı, hediyelik kuru meyvelerin süslü paketler halinde istiflendiği, nohutlu chhole ve havuç helvalarının pişirildiği, dükkanların, caddelerin pırıl pırıl ışıklandırıldığı Diwali - Işık Festivali'nde Hindistan'da olma vardı.






Dedektif  Vish Puri akşamları Yanni dinliyor.



9 Mayıs 2014 Cuma

Herkesin "Fare Kral"ı Kendine - Merhaba Dedektif Zen




Bize derin İtalya'yı anlatan eşsiz bir polisiye rehberliğinde harika bir Umbria  gezisine ne dersiniz?


Umbria
Umbria'ya doğru


Karizmatik, hafiften bıkkın ama tam da vazgeçmemiş, üzerine doğu kaderciliğine benzer bir bilgelik sinmiş dedektif Aurelio Zen
yaşlı annesi ile birlikte Roma'da antika eşyalar ile dolu dairesinde yaşamaktadır. Gizlice görüştüğü Amerikalı sevgilisini annesinin onaylamadığını söylemeye  gerek bile yok. Emekliliğinde bu lanet şehirden ayrılıp Venedik'teki aile evine yerleşmek istiyor. Zaten bakanlıkta şu anki görevi kendi deyimiyle  "bokyedibaşılık" yapmaktır.

Bir süredir pasif göreve alınmış, sıkıcı taşra kentlerine gitmekten, kimsenin okumadığı  raporlar yazıp zaman doldurmaktan başka bir şey yaptığı yok.

 Dedektif Aurelo Zen neden pasif göreve alınmıştır?

Çünkü Aurelio Zen fazla kurcalamaması istenen bir davada, görmezden gelmesi istenen bir ipucu yakalamış, bu yetmezmiş gibi kapatılmak istenen davayı  çözmeye cüret etmiştir! 

Zen seni aptal, otur yerine, sıfır!
Ve yakışıklı dedektifimiz adı konmamış bir şekilde kızağa çekilir.

Dedektif Aurelio Zen'in İtalya'sına hoş geldiniz.

80'li yıllar, siyasi çalkantıların,  toplumsal yozlaşmanın tavan yaptığı, rüşvet ağının ve nüfuz ticaretinin tıkır tıkır işlediği bir düzenin hüküm sürdüğü İtalya. Bir  başbakanın kaçırılıp öldürülmesinin bile neredeyse vaka-ı adiyeden  sayıldığı bir ülke. Kitapta söylendiği gibi
"trenler zamanında gelmez, hastahaneler iyi hizmet vermez,  telefon hatları doğru dürüst çalışmaz."

  
 Michael Dibdin - Fare Kral
 Michael Dibdin - Fare Kral 


Zen'in teşkilattan dışlanmışlığı  Umbria'dan gelen etkili bir telefonla Miletti davasına atanana değin böylece devam eder.
Bu emrivaki ile birlikte Aurelio Zen ve okuyucu İtalya'nın orta çağından yadigar Umbria'ya doğru yola çıkar.

 İş hayatına gramofon yapımı ile başlayıp dünya çapında bir servete sahip olan Milettilerin arasına hoş geldiniz.
Ailenin çenesi düşük, altın bulamaçlı histerik kızı, özel dikim takım elbiseleri içinde  hırslı damat, her daim kayak yanığı playboy oğlanlar, kaknem görünümlü sinsi metresler, ne olduğu tam anlaşılamayan  bön oğlanlar ve kayıp bir adam; baba Miletti

Ve Dedektif Aurelio Zen kendin, bir yandan merkez- taşra geriliminin adı konmamış bürokratik düşmanlığı, diğer yandan birbirinin sırlarına vakıf küçük toplumsal sınıflar arasındaki çekişme ve ayak oyunları arasında buluverir. Şehre yabancı, vakaya yabancı üstelik kendisini bozuk para gibi harcayacak güç odaklarına karşı korumasız. Aptalca hatalar yaptığı olur, bazen gafil avlanır.

Ancak yine de okuyucunun Zen'i olmayı başarır.

Zen serisinin yaratıcısı Michael Dibdin aslen bir İngiliz.  Üniversitede hoca olarak bir süreliğine İtalya'da bulunmuş. Kitaplarında bu süreçteki gözlemlerden yararlanmış, her kitabında başka bir İtalyan şehrini fon olarak kullanmış. Tarihi mekanları fon olarak kullanmak denince Dibdin'in mekanlar konusunda ki tutumu 
Dan Brown'vari bir şekilde "şu katedralde bir kaçma kovalamaca yazayım, şu tarihi çeşmeye bir olay pek yakışır" dan ziyade yerin, mekanın bugünkü sosyal-politiğini anlamak ve yazmak olarak yansıyor. Söylemeden geçemeyeceğim, yazarın kitapta Perugia -Umbria'da bulunan
 " Yabancılar Üniversitesi" ni  anlatma ve konuya bağlama biçimini ayrıca takdir edilesi. İtalya taşrasında bulunan bu öğrenci kentini görünüşte "insanlık yararına ortak bir kültür için eğitim" üst bilgisini okuyucu için
Mehmet Ali Ağca'dan (kendisi inkar ediyor) tutun çeşit çeşit gizli servis elemanlarının cirit attığı, herkesçe aşikar ama gizli bir petrol anlaşması ile Roma'da birilerinin cebine giren yüzde sonucunda şehre akın eden Arap  öğrenci profili üzerinden anlaşılır hale getirmek
ve  bu karşılaşmanın yarattığı kültür şokunu  bir İtalyan polisin ağzından anlatmak Michael Dibdin'in başarısı .
Şehir artık tarihin yapay bir süs olarak  kullanıldığı alelade turistik bir fon değil, zengin piçlerinin uyuşturucu işinden bir telefonla yakayı sıyırdığı, al gülüm ver gülüm ilişkilerin gizli sırlar olarak korunduğu, adı hiç konmayan ensestin
bilinir olduğu,  içeriden bildiğimiz bir mekandır.

Dibdin'in anlatım konusunda acelesi yok, sakin bir İtalyan zamanında yol alıyor. Hal böyle olunca okuyucu da sakince, güzel bir yemeğin tadını çıkarır gibi okuyor dedektif Zen'i. 

Bu lezzetli okumanın üzerine bir de ülkemizle İtalyan siyasi hayatı arasındaki benzer durumları ekleyin, tadından yenmez bir politik gerilim sizi bekliyor. 

 Gelenek haline gelen siyasi kumpaslar, adam kaçırma ve cinayet formatları, çeşitli biçimlerde boy gösteren rüşvet humması, bürokrat satın alma, iş takibi yaptırma, davaları hukuki boşluklar yolu ile yıllara yayarak suçluları cezasız bırakma... Ne kadar tanıdık değil mi?



80'li yıllar İtalya'sından hafızamıza yerleşen bir görüntü. 
Aldo Moro hadisesi.

Michael Dibdin İtalyan politik hayatını adeta özetleyen bir kavramı kitaba isim olarak vermiş.
Her şeyin üzerinde bir kral. 

"Fare  Kral"

Kitabın en büyük başarılarından biri  "Fare  Kral" metaforunun, düzenin yenilmezliğinbir çırpıda anlamamıza yardımcı olması.



Michael Dibdin
Michael Dibdin 


Yazar Michael Dibdin "Aurelio Zen" serisinin ilk kitabı olan "Fare Kral" ile yılın en iyi suç romanına verilen "Altın Hançer"  ödülünü almış.

Kitap Labirent Yayınları'ndan çıkmış. Yayınevi polisiye severler için önemli işler yapıyor. Polisiye - Edebiyat türünde daha önce çevrilmemiş olan kitapları dilimize çeviriyor, Osmanlıca polisiyeleri yeniden basıyorlar. Ben S.S. Vine DineDoğan Hızlan'da okuyup satın almıştım. Gerisi Dibdin ile geldi. Daha da epey okuyacağım gibi görünüyor.

Şahsen ismi " Milli Cinayat Koleksiyonu" olan bir kitap okunmayacaksa polisiye sevmenin manası nedir diye sormak gerek.

Ah bir de unutmadan  geçtiğimiz günlerde hayatını kaybeden Zuhal Kuyaş'ın kitaplarını uzun yıllar sonra ilk defa basmışlar ki bu ilhamlı yazarı okumak şart tabi.

Labirent Yayınları'nın linki için buradan
http://labirentyayinlari.com/index.php

Unutmadan kitabın incelikli çevirisini Seda Çıngay yapmış. 

Şimdi her zamanki gibi gibi Michael Dibdin'in "Fare Kral"ı eşliğinde kendi küçük Umbria turumuzu yapalım.


 "Kim Oynasın" bölümümüz eksik olacak zira "Zen" serisi BBC tarafından uyarlandı ve dedektif "Zen"i Rufus Sewell oynadı.

Rufus Sewell
Rufus Sewell - Aurelio Zen



 Umbria sokaklarında düşünerek dolaşan Aurelio Zen'i hayal edelim.
Baba Miletti'yi kim kaçırdı?






Şehrin ileri gelenleri Zen'in ağzını yoklamak için kahve içerken bu kafe de oturmuş olsun.


Çikolatasıyla ünlü olan Umbria'da Ekim ayında  "Çikolata Festivali" düzenleniyor. En ünlü çikolatalarının ismi "il Bacio" "öpücük".






Umbria'nın geleneksel  Jazz Festivali her sene Temmuz ayında dünyaca ünlü müzisyenleri ağırlıyor.




Umbrialılar festivalleri  için  o denli güzel afişler hazırlamışlar ki birden fazla örnek vermek 
gerekti.












Geçmiş yıllar Umbria'sına bir bakış.








Geleneksel İtalyan ailesi denince şüphesiz akla ilk gelen aile Milettiler olmasa gerek.



Hayır Milettiler değil!
Sadece bir Dolce Gabbana personası.





Geçmişten bir İtalyan aile rüyası, olmasını hayal ettiğimiz gibi.




El yapımı bir taglietelle olmadan İtalya'yı anlamak neredeyse imkansız gibi.



Kitaptaki hangi karakter bu şahaneleri giyer? Belki zavallı Cinzia!


Umbria Jazz Festival - Tito Puente




 Tito Puente (1923 -2000) Porto Riko asıllı ve Latin müziğinin kralı olarak tanınıyor. Festival için geldiği Umbria konserinden böyle bir anı kalmış.


Bunlar da ilginizi çekebilir:

Related Posts